Oude aarde

Er zijn veel aanwijzingen dat de aarde ouder is dan een paar duizend jaar, zoals:

Oude bomen

IJskernen

Warven

Plaatbewegingen en poolomkeringen

Voor een meer volledige opsomming, zie RationalWiki.

Maar spreekt dat niet de letterlijke interpretatie van het scheppingsverhaal tegen?

Wetenschap en Tora-interpretatie

Volgens Saadia Gaon mag een Toratekst niet letterlijk geïnterpreteerd worden als deze onze waarneming of ons verstand tegenspreekt (Emoenot Wedeöt 7). Logisch, want onze waarneming en ons verstand (wat we tegenwoordig wetenschap zouden noemen) vormen de basis van de acceptatie van de openbaring, zoals de Tora dat ook zelf zegt:

Dan kan iedereen het horen wanneer ik [de Eeuwige] met je [Mosjee/Mozes] spreek en zullen ze voor altijd vertrouwen in je hebben.— Sjemot/Exodus 19:9

Ga de geschiedenis maar eens na… Is er ooit een volk geweest dat net als u vanuit een vuur de stem van een god heeft gehoord en dat heeft overleefd?— Debariem/Deuteronomium 4:32-33

U ben er getuige van geweest opdat u zou beseffen dat de Eeuwige de enige God is; er is geen ander naast hem.— Debariem/Deuteronomium 4:35

De Rambam zegt hetzelfde als Saadia Gaon:

Those passages in the Bible, which in their literal sense contain statements that can be refuted by proof, must and can be interpreted otherwise.— Moree Neboechiem 2:25

Is het dan vanwege wetenschappelijke inzichten dat we het scheppingsverhaal niet meer letterlijk interpreteren? Nee, want volgens de Joodse traditie was dat verhaal niet letterlijk bedoeld. De Misjna zegt bijvoorbeeld:

Het scheppingsverhaal mag niet worden uitgelegd in de aanwezigheid van twee studenten.— Misjna, Chagiga 2

Dat verbod is alleen logisch als het scheppingsverhaal niet letterlijk moet worden genomen. De Rambam schrijft:

The literal meaning of the words might lead us to conceive corrupt ideas and to form false opinions about God, or even entirely to abandon and reject the principles of our Faith.— Moree Neboechiem, Introductie

Nu we dit weten, kunnen we naar verschillende benaderingen kijken om het conflict tussen Tora en wetenschap op te lossen, inclusief benaderingen waarbij het scheppingsverhaal niet letterlijk wordt genomen.

Verschillende benaderingen

Nu zijn er allerlei benaderingen om het conflict tussen wetenschap en het scheppingsverhaal op te lossen:

  1. De Tora is waar, daarom de wetenschap fout
  2. De wetenschap is waar, daarom de Tora fout
  3. De Tora is waar en de wetenschap bevestigt dat
  4. De wetenschap is waar en de Tora bevestigt dat

De eerste benadering biedt de warmte van het isolement. De tweede benadering is die van de atheïsten. De derde benadering is die van de creationisten.

Laten we vooral even ingaan op de derde en vierde benadering.

Creationisten

Sommige creationisten stellen dat de waarnemingen verklaard kunnen worden aan de hand van catastrofes zoals een zondvloed, schommelingen van de aarde, verandering van lichtsnelheid, etc.

Het probleem is echter dat we geen chaos zien maar juist orde, onder andere in de correlatie tussen allerlei uiteenlopende dateringsmethoden, zoals boomringen, ijslagen en warven. Maar ook de fossielen zijn netjes geordend in aardlagen, en deze ordening is op verschillende plaatsen op de wereld steeds hetzelfde.

Een andere stelling is dat de wereld ‘volwassen’ geschapen zou zijn, dus bomen met jaarringen, ijs met jaarlijkse sneeuwlagen, grond met aardlagen en fossielen, sterren met bijbehorend licht dat al miljoenen jaren onderweg lijkt te zijn, etc.

Het probleem hierbij is dat we het licht van stervende sterren zien die miljoenen lichtjaren van ons verwijderd zijn, die dus miljoenen jaren geleden gestorven zijn maar nooit echt bestaan kunnen hebben omdat de wereld niet ouder is dan een paar duizend jaar. Houdt God ons met dit kunstmatige licht opzettelijk voor de gek?

Als de Tora en de natuur elkaar tegenspreken, waarom dan de Tora geloven boven de natuur?

Vierde benadering

Om de Tora met de wetenschap in overeenstemming te brengen, halen sommigen bepaalde bronnen aan om te stellen dat voordat deze wereld er was, er al andere werelden waren geweest, dat Genesis 1 niet bij het begin begint. Probleem hiermee is echter dat dit veronderstelt dat onder andere de zon pas zes duizend jaar geleden geschapen is.

Een andere poging is om een dag in Genesis 1 op te vatten als een tijdperk zodat zes dagen overeenkomen met 14 miljard jaar. Het probleem hierbij is dat volgens Genesis 1 het gras werd geschapen voor de zon, en de vogels voor de landdieren, in tegenstelling tot wat de wetenschap zegt. De scheppingsvolgorde klopt dus niet.

Maar als alle benaderingen falen, wat moeten we dan?

Hoe versus waarom

Alle voorgaande benaderingen falen omdat er een onderliggende aanname is dat wetenschap en Tora dezelfde vraag willen beantwoorden, namelijk: hoe zijn we hier gekomen. De vraag die de Tora echter wil beantwoorden, is: waarom zijn hier? De Tora is geen boek van astronomie, geologie of biologie, maar van ethiek: het wil ons in de eerste plaats leren hoe te handelen.

Genesis 1 wil ons bijvoorbeeld leren dat er één Schepper is, dat de schepping goed is en de mens daarin een doel heeft, geheel in tegenstelling tot de andere creatiemythes uit de bronstijd die bol staan van de strijd der goden, met onze wereld als toevallig gevolg en de mens als zinloos slachtoffer van deze doelloze chaos.

Maar als Tora en wetenschap twee volledig verschillende vragen willen beantwoorden, hebben ze dan niets gemeenschappelijks?

Tora en wetenschap

Saadia Gaon en de Rambam geloven dat de Tora en de wetenschap elkaar versterken. Logisch, want de natuur en de Tora hebben uiteindelijk dezelfde oorsprong, dezelfde Schepper. Maar hoe versterken ze elkaar dan?

De Tora geeft bijvoorbeeld de opdracht om liefde en ontzag te hebben voor de Eeuwige (Debariem/Deuteronomium 6:5, 13). Volgens de Rambam vervullen we deze opdracht door het bestuderen van de natuur (Misjnee Tora, Jesodee Hatora 2:2), zoals koning Dawied al schreef:

Zie ik de hemel, het werk van uw vingers… wat is dan de sterveling dat u aan hem denkt?— Tehila 8:4-5

De studie van astronomie kan niet anders dan een ultiem gevoel van ontzag bij ons opwekken, maar alleen als we haar serieus nemen, dus zonder ons vast te houden aan een letterlijke interpretatie van het scheppingsverhaal.


Deze blogpost is de samenvatting van een lezing bij Ohel Abraham en is gebaseerd op deel 2 van:

slifkin

The Challenge of Creation
Judaism’s Encounter with Science, Cosmology, and Evolution
Rabbi Natan Slifkin

Carefully, methodically, and eschewing sensationalistic or dogmatic claims in favor of reasoned analysis, it shows how some of the greatest Jewish thinkers explained Judaism and Genesis in a way that complements modern science rather than conflicts with it.

Bestellen

Nieuwsbrief

Meld je aan voor onze nieuwsbrief en blijf op de hoogte.